David Chytraeus


David Chytraeus (także Chyträus; ur. 26 lutego 1530 r. w Ingelfingen koło Künzelsau (Wirtembergia) jako David Kochhafe; zm. 25 czerwca 1600 r. w Rostoku) - niemiecki teolog ewangelicki, historyk, organizator szkolnictwa. Uważany za jednego z czołowych przedstawicieli późnej Reformacji.

Genealogia


Ojciec Matthäus Kochhafe (Chyträus = χυτρεύζ, zm. 1559) z Brackenheim, pastor w Ingelfingen i Menzingen; matka Barbara Neuberger; brat Nathan (1543-98), filolog i poeta, profesor w Rostoku; - ożenił się 1) 12 listopada 1553 r. z Margarethe Smedes (zm. 1571), 2) 19 lutego 1572 r. z Margarethe Pagel; z pierwszego małżeństwa miał 7 dzieci i z drugiego 2 dzieci.

Życiorys


Chytraeus po ukończeniu szkoły w Gemmingen uczył się w Tübinger Stift i od 1539 r. studiował na uniwersytecie w Tybindze u Joachima Camerariusa (1500-1574), Melchiora Volmara (1497-1560), Erharda Schnepfa (1495-1558) i Jacoba Heerbranda (1521-1600). W 1544 r. jako magister artium udał się do Wittenbergi, zamieszkał w domu Filipa Melanchtona (1497-1560), a jego nauczycielami byli tam również Paul Eber (1511-1569) i Marcin Luter (1483-1546). Potem przebywał w Heidelbergu, w 1547 r. ponownie w Tybindze i w 1548 r. wrócił do Wittenbergi, gdzie prowadził wykłady na temat »Loci communes« Melanchtona, retoryki i astronomii. Zawarł tam także znajomość z Tycho Brahe (1546-1601).

W 1550 r. towarzyszył przyjacielowi Johannesowi Aurifaberowi (1517-1568) do Rostoku i po podróży do Szwajcarii i Włoch został powołany jako nauczyciel najpierw do Pädagogium przy tamtejszym uniwersytecie, a potem prowadził wykłady na uniwersytecie z zakresu filologii, filozofii, historii i teologii. W 1561 r. nabył tytuł doktora, w 1563 r. otrzymał profesurę teologii i w tym samym roku został pierwszy raz rektorem tej uczelni. Urząd rektora sprawował także w roku 1567, 1573, 1585 i 1597. W tym czasie aktywnie reformował uniwersytet wzorując się przy tym na reformie w Wittenberdze z 1545 roku. W 1571 r. współdziałał przy założeniu konsystorza i ustanowieniu regulaminu superintendentury w Ewangelickim Kościele Meklemburgii. W 1576 r. brał udział w konwencie w Torgawie, w którym uczestniczyli m.in. Jakob Andreae (1528-1590) z Tybingi i Martin Chemnitz (1522-1586) z Brunszwiku. Wynikiem tego spotkania było opracowanie na podstawie Zgody szwabsko-saksońskiej z 1674 r. i Formuły maulbrońskiej z 1576 r. tzw. Księgi torgawskiej. W 1577 r. był sygnatariuszem Formuły zgody, stanowiącej część ksiąg wyznaniowych Kościoła luterańskiego.

Napisał Porządek kościelny (1568) i Agendę liturgiczną (1571) dla Dolnej Austrii. W 1574 r. poproszono go o zredagowanie nowego porządku kościelnego dla Grazu i Styrii (niem. Steiermark). Występował w 1564 r. jako orzecznik w szwedzkim sporze Liquoristischer Streit, którego istotę, podczas braku wina w Szwecji, stanowiło pytanie, czy przy Wieczerzy Pańskiej zamiast wina można użyć innych płynów.

Jako nauczyciel i teolog, organizator, historyk i polihistor reprezentował zarówno tradycyjno-konserwatywne, jak również nowe połączenie reformacyjnego oblicza Kościoła i humanistycznego ideału nauki oraz stworzył w Rostoku nowy przyczółek luterańskiej ortodoksji.

Dzieła (wybór)


  • Catechismus. 1554.
  • Onomasticon theologicum. 1557.
  • De lectione historiarum recte instituenda. 1565.
  • Christliche Kirchen Agenda. Wie die bey den zweyen Ständen der Herrn und Ritterschafft, im Ertzhertzogthumb Oesterreich unter der Enns, gebraucht wirdt. 1571.
  • Oratio de statu ecclesiae in Graecia, Asia, Africa, Bohemia etc. 1575.
  • Historia Augustanae Confessionis. 1578.
  • De Vandaliae et Saxoniae Alberti Crantzii continuatio. 1586.
  • Opera theologica. 1599.

Literatura


  • Georg Loesche: Chyträus, David. W: Realencyklopädie für protestantische Theologie und Kirche (RE). 3 wyd. Tom 4, Hinrichs, Leipzig 1898, s. 112-116.
  • Ludwig Fromm: Chytraeus, David. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Tom 4, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, s. 254-256.
  • Ernst Wolf: Chytraeus, David. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). Tom 3, Duncker & Humblot, Berlin 1957, ISBN 3-428-00184-2, s. 254.
  • Friedrich Wilhelm Bautz: Chyträus, David. W: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Tom 1, Bautz, Hamm 1975, s. 1021-1122.
  • Chytraeus, David. W: Johann Heinrich Zedler: Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste. Tom 5, Leipzig 1733, s. 2311.

Linki