Frans Hemsterhuis


Frans Hemsterhuis także François Hemsterhuis (ur. 27 grudnia 1721 w Franeker; zm. 7 lipca 1790 w Hadze) – holenderski filozof i pisarz w okresie oświecenia. Jego zainteresowania skupiały się na estetyce i filozofii moralności.

Genealogia


Ojciec Tiberius Hemsterhuis (1685–1766), filolog; matka Cornelia Maria de Wilde (1685–1766); bracia Jacobus Hemsterhuis (1717– zm. młodo podczas służby na statku) i Tiberius (1724–1749).

Życiorys


Frans Hemsterhuis studiował matematykę, fizykę i astronomię na uniwersytecie w Lejdzie. W latach 1755–80 pracował w Hadze w kancelarii państwowej Republiki Siedmiu Zjednoczonych Prowincji Niderlandzkich.

Dzięki znajomości z księciem Dmitrijem Golicynem (1735–1803), który był rosyjskim ambasadorem w Hadze w 1769 nawiązał przyjacielskie stosunki z jego młodą żoną, księżną Amalią (1748–1806). Hemsterhuis zaczął silnie na nią wpływać od 1775 r, po jej odejściu w 1774 r. od męża. Stała się jego muzą i w prowadzonej korespondencji, aż do jego śmierci nazywał ją swoją Deotymą, a ona jego swoim Sokratesem. Po przeprowadzeniu się księżnej do Münster poznał dzięki niej Friedricha Heinricha Jacobiego i Johanna Georga Hamanna. Jacobi odegrał dużą rolę w propagowaniu filozofii Hemsterhuisa w Niemczech. Jacobi przetłumaczył w 1787 r. jego dzieło filozoficzne Alexis ou de l’âge d’or. Poza Jacobim myśl Hemsterhuisa entuzjastycznie przyjęli myśliciele i poeci Sturm und Drang, a następnie pierwsi romantycy.

Chociaż był mało znany w Paryżu, miał licznych czytelników w Europie francuskojęzycznej w okresie oświecenia. W 1773 r. poznał w Hadze, podróżującego do Rosji Denis'a Diderot'a.

W filozofii Hemsterhuisa odnaleźć można wpływy filozofów antycznych (Sokratesa i Platona), jak również okresu oświecenia Johna Locke i Anthony'ego Ashley'a-Coopera (3. hrabia Shaftesbury, 1671–1713). Jako zadanie postawił sobie stworzenie eklektycznego połączenia między racjonalizmem i sensualizmem. Jego wyjaśnienie, według którego piękno jest tym, co w krótkim czasie wytworzy wielką liczbę wyobrażeń, wywarło wpływ na Jacobiego i Johanna Wolfganga von Goethego.

Dzieła (wybór)


  • Lettre sur une pierre antique, 1762.
  • Lettre sur la sculpture, 1765, wydane w 1769.
  • Lettre sur les désirs, 1770.
  • Lettre sur l'homme et ses rapports, 1772.
  • Sophyle ou de la philosophie, 1778.
  • Aristée ou de la divinité, 1779.
  • Alexis ou de l’âge d’or, 1787.
  • Œuvres philosophiques, 2 tomy, 1792.

Literatura


  • Eugen Meyer: Der philosoph Franz Hemsterhuis, Schles. Buchdr., Kunst- u. Verlag-Anst. v. S. Schottländer, 1893.
  • Leendert Brummel: Frans Hemsterhuis. Een philosofenleven, Haarlem, 1925.
  • Klaus Hammacher: Unmittelbarkeit und Kritik bei Hemsterhuis, Monachium, 1971.

Linki