Hans Vaihinger


Hans Vaihinger (ur. 25 września 1852 w Nehren koło Tybingi; zm. 18 grudnia 1933 w Halle (Saale)) – niemiecki filozof i badacz twórczości Immanuela Kanta (1724–1804). (wyznanie ewangelickie)

Genealogia


Ojciec Johann Georg Vaihinger, pastor; matka Sophie z domu Haug, prawnuczka pisarza i humanisty Balthasara Hauga (1731–1792); – ożenił się w 1889 z Elisabeth Alwine Schweigger (ur. 1865), córką berlińskiego księgarza nadwornego Ernsta Schweiggera; dzieci syn Richard (ur. 1892) i córka Erna (ur. 1895).

Życiorys


Vaihinger studiował filozofię, teologię i filologię na uniwersytetach w Tybindze, Lipsku i Berlinie. W 1874 r. uzyskał tytuł doktora filozofii w Tybindze i został repetentem w Tübinger Stift. W 1877 r. habilitował się w Strasburgu dzięki pismu Logische Forschungen über die Fiktion (Logiczne badania nad fikcją), które napisał w 1876 roku. W 1883 r. awansował tam na profesora nadzwyczajnego. Rok później przeniósł się do Halle, gdzie od 1894 r. kierował Katedrą Filozofii. Z powodu utraty wzroku przeszedł w 1906 r. na emeryturę.

W centrum jego uwagi znajdowało się badanie twórczości Kanta. Napisał liczne komentarze do jego pism oraz zorganizował czasopismo Kant-Studien (od 1897) i w 1904 r. założył Towarzystwo Kantowskie (Kant-Gesellschaft). Od 1919 do 1930 był współwydawcą czasopisma Annalen der Philosophie i w latach 1922–32 Bausteine zu einer Philosophie des Als Ob.

Vaihinger uważany za ucznia i kontynuatora dzieła zwolennika Kanta Friedricha Alberta Lange (1828–1875), różni się od niego, tym że krytycyzm rozumie raczej jako metodę a nie jako system. Vaihinger był też jednym z pierwszych filozofów akademickich, którzy zajmowali się filozofią Fryderyka Nietzschego (1844–1900). Od założenia aż do śmierci był członkiem zarządu fundacji Stiftung Nietzsche-Archiv.

Dzieła (wybór)


  • Die neueren Bewußtseinstheorien. Dysertacja, Tübingen 1874 (nie ukazała się drukiem).
  • Goethe als Ideal universeller Bildung. Festrede, gehalten in der ersten gemeinschaftlichen Sitzung der »Vereinigten wissenschaftlichen Vereine« der Universität Leipzig, 1875.
  • Hartmann, Dühring und Lange. Zur Geschichte der deutschen Philosophie im XIX. Jahrhundert. Ein kritischer Essay. J. Baedeker, Iserlohn 1876.
  • Die drei Phasen des Czolbeschen Naturalismus. W: Philosophische Monatshefte, Band XII, 1876.
  • Briefe aus dem Kantkreise : Mitgetheilt. Königsberg in Pr., 1880.
  • Commentar zu Kants Kritik der reinen Vernunft. Zum 100jährigen Jubiläum desselben herausgegeben. Band I: 1881 / Band 2: 1892.
  • Kant - ein Metaphysiker? Tübingen : Mohr, 1900.
  • Dem Andenken an Rudolf Haym. Halle a.S. : Kaemmerer, 1901.
  • Nietzsche als Philosoph. 1902.
  • Die transcendentale Deduktion der Kategorien. Halle : Niemeyer, 1902.
  • La philosophie de Nietzsche. [S.l.], 1902, (pol. wyd. Filozofia Nietzschego, 1904).
  • Die Philosophie des Als Ob. System der theoretischen, praktischen und religiösen Fiktionen der Menschheit auf Grund eines idealistischen Positivismus; mit einem Anhang über Kant und Nietzsche. Reuther & Reichard, Berlin 1911.

Literatura


  • Werner Raupp: Hans Vaihinger w: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Tom 12, Bautz, Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9, sp. 1018–1026.
  • Hans Vaihinger w Professorenkatalog der Universität Halle/Saale.

Linki