Hans von Dohnanyi


Hans von Dohnanyi (ur. 1 stycznia 1902 r. w Wiedniu; stracony 9 kwietnia 1945 r. w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen) - niemiecki prawnik i bojownik ruchu oporu przeciw nacjonalizmowi. (wyznania ewangelickiego)

Genealogia


Ojciec Ernő von Dohnányi (1877-1960), kompozytor i pianista; matka Elisabeth Kunwald, pianistka; - ożenił się w 1925 r. z Christine Bonhoeffer, siostrą m.in. Dietricha (1906-1945) i Klausa Bonhoeffera (1901-1945); miał 3 dzieci.

Życiorys


Po rozstaniu rodziców Hans von Dohnanyi mieszkał z mamą w Berlinie. Razem z Dietrichem (1906-1945) i Klausem Bonhoefferem (1901-1945) uczył się w gimnazjum Grunewald-Gymnasium. W latach 1920-1924 studiował prawno na uniwersytecie w Berlinie. W 1925 r. uzyskał tytuł doktora prawa po obronie pracy zatytułowanej »Der internationale Pachtvertrag und der Anspruch der Tschechoslowakei auf das Pachtgebiet im Hamburger Hafen« o dzierżawionej przez Czechosłowację części portu w Hamburgu .

W 1924 r. zdał pierwszy, a w 1928 r. drugi egzamin państwowy. W następnym roku rozpoczął pracę w Ministerstwie Sprawiedliwości Rzeszy jako referent, w 1934 r. awansował na radcę rządu i uzyskał dostęp do najtajniejszych dokumentów ministerstwa. W 1932 r. był adiunktem prezydenta Sądu Rzeszy Erwina Bumke (1874-1945). Po tzw. "Nocy długich noży" (1934, niem. Nacht der langen Messer) przyłączył się do ruchu oporu. Sporządzał dla siebie notatki o przestępstwach reżimu, aby po jego obaleniu mieć dowody podczas procesu sądowego. Po krytyce polityki rasowej nacjonalistów, na rozkaz Martina Bormanna (1900-1945) został w 1938 r. zwolniony z ministerstwa i przeniesiony jako radca do Sądu Rzeszy w Lipsku. Krótko przed rozpoczęciem wojny rozpoczął pracę w Urzędzie Wywiadu Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (niem. Amt Abwehr des Oberkommandos der Wehrmacht), który pod kierownictwem Wilhelma Canarisa (1887-1945) stał się centrum oporu przeciw Adolfowi Hitlerowi (1889-1945). W listopadzie 1941 r. został zwolniony z Sądu Rzeszy. W tym czasie pomagał rodzinom żydowskim w ucieczce z Niemiec. W sumie dzięki niemu 13 osobom udało się przedostać do Szwajcarii, którym wcześniej przygotował tam przyjęcie. Za tę działalność 26 października 2003 został uczczony medalem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a jego imię zostało wyryte na murze w Instytuci Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Jad Waszem.

W marcu 1943 r. brał udział w zamachu Henninga von Tresckowa (1901-1944) na Hitlera, w czasie którego zawiodła bomba w samolocie, którym leciał przywódca Rzeszy. 5 kwietnia 1943 r. Dohnanyi został aresztowany. Postępowanie przeciw niemu było prowadzone przez sędziego wojskowego Karla Sacka (1896-1945). W 1944 r. przekazano go do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Po zamachu 20 lipca 1944 r. na Hitlera znaleziono 5 kwietnia 1945 r. podczas przeszukiwań notatki Dohnanyi, a tym samym dowody świadczące o jego działalności spiskowej. W tej sytuacji Hitler wydał rozkaz stracenia go. 8 kwietnia 1945 r. odbył się w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen sąd nadzwyczajny, podczas którego skazano Dohnanyi na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano 9 kwietnia 1945 roku.

31 lipca 1997 r. Sąd Krajowy Berlina zniósł wyrok śmierci z 8 kwietnia 1945 r. i rehabilitował Hansa von Dohnanyia.

Dzieła (wybór)


  • Die Politik der Sanktionen. 1922.
  • Die Strafgesetzgebung der Jahre 1931 bis 1935. 1936, razem z Ernstem Schäferem.

Literatura


  • Elisabeth Chowaniec: Der „Fall Dohnanyi“ 1943-1945. Widerstand, Militärjustiz, SS-Willkür. Oldenbourg, München 1991, ISBN 3-486-64562-5.
  • Marikje Smid: Hans Dohnanyi - Christine Bonhoeffer - Eine Ehe im Widerstand gegen Hitler. Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2002, ISBN 3-57905382-5.

Linki