Johann Franz Encke


Johann Franz Encke (ur. 23 września 1791 r. w Hamburgu; zm. 26 sierpnia 1865 r. w Spandau (dzisiaj część Berlina) - niemiecki astronom. (wyznania ewangelickiego)

Genealogia


Ojciec Johann Michael (1749-95), pastor w kościele św. Jakuba i od 1795 r. archidiakon w Hamburgu, syn pastora Georga Friedricha; matka Marie z domu Misler (1755-1811); rodzeństwo 5 braci m.in. August (1794-1860), pruski generał i inspektor artylerii i 3 siostry; - ożenił się w Gocie w 1823 r. z Amalie (1787-1879), córką Rudolpha Zachariasa Beckera (1752-1822); miał 3 synów i 2 córki.

Życiorys


Johann Franz Encke, po wczesnej śmierci ojca uzyskał duże wsparcie u nauczyciela Hippa, dzięki którego pomocy ukończył gimnazjum Johanneum w Hamburgu i mógł studiować od 1811 r. w Getyndze matematykę i astronomię m.in. u Carla Friedricha Gaussa (1777-1855). W Getyndze poznał Friedricha Bernharda Gottfrieda Nicolai (1793-1846). Już w 1812 r. jego obliczenia astronomiczne opublikował Gauss. Od maja 1813 r. brał udział w kampanii przeciw Francuzom jako kanonier. W 1814 r. wrócił do Getyngi, ale powrót Napoleona Bonaparte w 1815 r. z wyspy Elby spowodował, że wrócił do służby wojskowej. W kwietniu tegoż roku zdał w Berlinie egzamin oficerski i jako porucznik artylerii trafił do Grudziądza (niem. Graudenz), a jesienią 1815 r. do Torunia (niem. Thorn). Po zawarciu pokoju, 18 marca 1816 r. opuścił wojsko i ponownie wrócił do Getyngi. W 1816 r. udał się jako obserwator do obserwatorium na wzgórzu Seeberg koło Gothy, którego dyrektorem został w 1822 roku.

W 1825 r. powołano go do Berlina jako dyrektora tamtejszego obserwatorium, które w latach 1832-1835 pod jego kierownictwem zostało na nowo wzniesione wg planów Karla Friedricha Schinkela (1781-1841). W tym samym czasie został członkiem Pruskiej Akademii Nauk. W 1844 r. mianowano go profesorem zwyczajnym astronomii na uniwersytecie w Berlinie.

Badania astronomiczne Johanna Franza Encke, które poświęcone były obserwacjom i przede wszystkim obliczeniom astronomicznym, wzięły swój początek w zainteresowaniu kometami i małymi planetami. Jako jego chyba największe dokonanie uważa się wykazanie w 1819 r. okresowości obiegu wokół słońca i dokładne obliczenie orbity obserwowanej przez Jean-Louisa Ponsa (1761-1831) w 1818 i 1819 r. komety, która dzisiaj nosi jego imię (kometa Encke). Nieregularność w jej obiegu próbował wykazać przez istnienie opierającego się środka we wszechświecie. Z obserwacji przejścia Wenus na tle tarczy Słońca prowadzonych w latach 1761 oraz 1769 wyliczył wartość paralaksy słonecznej. W berlińskim obserwatorium zajmował się przede wszystkim obliczaniem orbit chmary asteroid oraz wpływu na ich orbity dużych planet. W 1837 r. odkrył 325 km. przerwę w najbardziej zewnętrznym pierścieniu Saturna, nazywaną dzisiaj przerwą Enckego. Opracował metodę obliczania orbit komet krótkookresowych i planetoid oraz orbit gwiazd podwójnych. Encke zastosował rachunek różniczkowy i całkowy do obliczeń i zastosował nową metodę, wg której elementy orbitalne ciała niebieskiego można ustalić na podstawie tylko trzech obserwacji. Wydał 37 tomów roczników astronomicznych Berliner Astronomisches Jahrbuch (1830-1866), które nadal posiadają wartość naukową, szczególnie ze względu na poruszane problemy astronomii obliczeniowej. Jego uczniem i współpracownikiem był Johann Gottfried Galle (1812-1910).

Dzieła (wybór)


  • Die Entfernung der Sonne von der Erde. 1822.
  • Der Venusdurchgang von 1769. 1824.
  • Allgemeine Auflösung der numerischen Gleichungen. 1839.
  • Astronomische Beobachtungen auf der königlichen Sternwarte zu Berlin. 1840.
  • Betrachtungen über die Anordnung des Sternsystems. 1844.
  • De formulis dioptricis. 1844.
  • Ueber das Verhältniß der Astronomie zu den andern Wissenschaften. 1846.

Literatura


  • Karl Christian Bruhns: Encke, Johann Franz. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Tom 6, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, s. 99-103.
  • August Kopff: Encke, Johann Franz. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). Tom 4, Duncker & Humblot, Berlin 1959, ISBN 3-428-00185-0, s. 489.

Linki