Johann Friedrich Wilhelm Jerusalem


Johann Friedrich Wilhelm Jerusalem (ur. 22 listopada 1709 w Osnabrücku; zm. 2 września 1789 w Brunszwiku) był jednym z najważniejszych niemieckich teologów luterańskich w okresie oświecenia. Uważany jest za twórcę racjonalizmu teologicznego (tzw. neologii teologicznej), który zasadniczo różnił się od dotychczasowego stanu teologii dogmatycznej.

Genealogia


Ojciec Theoderich Wilhelm (1668–1726), pastor w Osnabrücku, superintendent w Scholarch, syn Wilhelma z Gdańska i Elisabeth Schmied; matka Katharine Marie Werkamp (1684–1769); – ożenił się w Erfurcie w 1742 z wdową Marthą Christiną Albrecht (zm. 1778), córką Johanna Lorenza Pfeiffera (1662–1743) z Erfurtu i Susanne Christine Moritz; miał syna Karla Wilhelma i 4 córki m.in. Philippine Charlotte (1743–1823), która wydała pisma ojca oraz Friederike Magdalene.

Życiorys


Johann Friedrich Wilhelm Jerusalem otrzymał staranne wykształcenie. Od 1727 r. studiował teologię, filozofię, historię i matematykę w Lipsku. Trwały wpływ wywarł na niego Johann Christoph Gottsched. Był członkiem jego towarzystwa Deutsche Gesellschaft. W 1831 r. otrzymał w Wittenberdze stopień magistra, po czym rozpoczął podróż edukacyjną do Holandii. W Lejdzie słuchał wykładów z orientalistyki i nauk przyrodniczych. W drugim roku odwiedził kilka miast holenderskich. W Amsterdamie brał udział w kursie fizyki eksperymentalnej Daniela Gabriela Fahrenheita (1686–1736). W Hadze zastępował przez pewien czas chorego pastora niemieckiego zboru luterańskiego. Następnie towarzyszył jako guwerner dwóm młodym szlachcicom na uniwersytecie w Getyndze. Gerlach Adolf Freiherr von Münchhausen brał go pod uwagę jako kandydata na profesora, wszak pod warunkiem, że Jerusalem spędzi uprzednio rok w Anglii. Pobyt Jerusalema w Anglii przeciągnął się prawie na trzy lata. Po powrocie stamtąd został nauczycielem domowym w Hanowerze, w 1742 r. powołano go na dwór w Brunszwiku na pastora nadwornego i wychowawcę księcia dziedzicznego Karola Wilhelma Ferdynanda (1735–1806).

Jerusalem doradzał księciu w sprawach administracyjnych i miał zasługi w rozwoju oświaty w jego księstwie. W 1749 r. został opatem w klasztorze Marienthal koło Helmstedt, w którym po Reformacji mieściła się szkoła i seminarium nauczycielskie. W 1752 r. powołano go do klasztoru Riddagshausen koło Brunszwiku, w którym mieściło się seminarium duchowne. W 1770 r. nie przyjął powołania do pedagogium w klasztorze Bergen, które wiązało się ze stanowiskiem generalnego superintendenta w Magdeburgu oraz w roku następnym urzędu kanclerza na uniwersytecie w Getyndze. Książę Karol I mianował go wiceprzewodniczącym konsystorza w Wolfenbüttel.

Collegium Carolinum

Jerusalem założył w 1745 r. w Brunszwiku szkołę Collegium Carolinum, której został kuratorem razem z Johannem Lorenzem von Mosheimem. Dzięki pismom wydanym także w języku francuskim i angielskim starał się uczynić tę placówkę znaną poza granicami kraju. Starannie dobierał nauczycieli, którymi byli od 1748 r. Karl Christian Gärtner, Johann Arnold Ebert i Justus Friedrich Wilhelm Zachariae, od 1760 względnie 1761 r. Konrad Arnold Schmid i od 1767 r. Johann Joachim Eschenburg. Dzięki tym postaciom Brunszwik stał się w połowie XVIII w. duchowym centrum i silnym punktem niemieckiego oświecenia.

Dzieła (wybór)


  • Discours sur L'Evangile de St. Matth. Ch. XXII. v. 15 - 22. servant à prouver, que La Religion Chrétienne, bien loin d'étre contraire aux formes des Gouvernemens Politiques, sert absolument à les perfectionner : prononcé En presence de la Cour De Brounswic, 1745.
  • Sammlung einiger Predigten, 1753.
  • Das Leben des Höchstseligen Durchlauchtigsten Prinzen Albrecht Heinrichs, Prinzen von Braunschweig und Lüneburg etc., 1761.
  • Betrachtungen über die vornehmsten Wahrheiten der Religion, 1768–1779.
  • Briefe über die mosaischen Schriften und Philosophie : erste Sammlung, 1772.

Literatura


  • Wolfdietrich von Kloeden: JERUSALEM, Johann Friedrich Wilhelm w Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Tom 3, Bautz, Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2, Sp. 62–67.
  • Julius August Wagenmann: Jerusalem, Johann Friedrich Wilhelm w Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Tom 13, Duncker & Humblot, Leipzig 1881, s. 779–783.
  • Fritz Meyen: Jerusalem, Johann Friedrich Wilhelm w Neue Deutsche Biographie (NDB). Tom 10, Duncker & Humblot, Berlin 1974, ISBN 3-428-00191-5, s. 415.

Linki