Johann Jakob Engel


Johann Jakob Engel (ur. 11 września 1741 roku w Parchim (Meklemburgia); zm. 28 czerwca 1802 roku tamże) - niemiecki pisarz, estetyk i filozof okresu oświecenia. (wyznania ewangelickiego)

Genealogia


Ojciec Karl Christian (zmarł w 1765 roku), pastor w Parchim, zaprzyjaźniony z satyrykiem Christianem Ludwigiem Liscowem ; matka Maria Elisabeth Brasch, ze starej rodziny kupieckiej w Parchim; kawaler.

Życiorys


W wieku 9 lat Johann Engel przybył do swojego wuja Johanna Ludwiga Engela (1699-1758), który wykładał filozofię na uniwersytecie w Rostocku. Dzięki niemu posiadł wiedzę, która umożliwiła mu rozpoczęcie studiów teologicznych już w wieku 16 lat na uniwersytecie w Rostocku. Jednak w tym samym roku z powodu choroby powrócił do Parchim, gdzie napisał pierwszy literacki tekst Denkmal der Liebe und Ehrfurcht (Pomnik miłości i respektu). Utwór ten powstał w związku z niespodziewaną śmiercią jego wuja i opiekuna.
Dopiero w 1759 roku podjął ponownie studia w Rostocku po czym przeniósł się w 1761 roku na uniwersytet w Bützow, gdzie studiował filozofię, matematykę i nauki przyrodnicze. W 1763 roku został doktorem filozofii.

W 1765 roku rozpoczął studia na wydziale filologii greckiej i nowożytnej w Lipsku. Na swoje utzymanie zarabiał udzielając prywatnych lekcji i wygłaszając publiczne wykłady. W tym okresie przetłumaczył dzieła filozoficzne Charles'a Batteux . Spośród jego własnych pism powstały fragmenty Fragmente über Handlung, Gespräch und Erzählung. Na dalszy jego rozwój filozoficzny wywarła wpływ przyjaźń i literackie kontakty z Christianem Felixem Weißem i Christianem Garve, razem z którym postarał się o drugie wydanie zasad krytyki Homera.

Stopniowo rosło uznanie dla jego prac co skutkowało powołaniem go w 1776 roku na profesora filozofii i schöne Wissenschaften (nauki piękne tzn. literatura, sztuka) do Joachimsthal Gymnasium w Berlinie. Funkcję tę pelnił do 1786 roku. W 1787 roku został nauczycielem Fryderyka Wilhelma III, a także w latach 1785-1786 uczył braci Aleksandra i Wilhelma von Humboldta. Podczas tego okresu Engel należał do czołowych postaci berlińskiego oświecenia i pisał eseje dla czasopisma wydawanego przez Fryderyka Schillera Die Horen.

W latach 1784-1794 był dyrektorem nowo powstałego Teatru Narodowego w Berlinie. W latach 1785-1786 podjął próbę systematyki sztuki teatralnej w Ideen zu einer Mimik. W 1787 roku został członkiem Preußische Akademie der Künste (Pruska Akademia Sztuki) w Berlinie. W latach 1793-1798 przebywał w Schwerinie i napisał tam Fürstenspiegel (Książęce lustro), które każdemu "kto jest przeznaczony do rządzenia, kilka potrzebnych prawd powie". Był to zbiór myśli, które przekazał podczas prywatnych lekcji księciu pruskiemu. W 1801 roku podobnie jak Gotthold Ephraim Lessing napisał powieść Herr Lorenz Stark, która była pierwszą wybitną powieścią rodzinną.

Znaczenie


Właśnie przed i krótko po przyjęciu posady w Berlinie ukazał się jego zbiór filozoficznych esejów "Philosoph für die Welt" (Filozof dla świata), w którym znalazły się także eseje Christiana Garve, Johanna Augusta Eberharda, Mosesa Mendelssohna. Był to tygodnik wzorowany na czasopiśmie Spectator Josepha Addisona. Czasopismo to obok późniejszej powieści "Herr Lorenz Stark" uczyniły nazwisko Engela bardzo popularnym. Konsekwentnie bronił w nim stanowisko poezji moralnej i oświeceniowego realizmu przed rozpoczynającym się nowym nurtem literackim Sturm und Drang ("burza i napór"). W popularno-filozoficznych ( Damenphilosophie - "filozofia dla kobiet") i poetyckich pracach próbował oddziaływać na sobie współczesnych i był w stanie przez długi czas przeciwstawiać się nawet geniuszowi Johanna Wolfganga von Goethego, Gottfrieda Augusta Bürgera czy Fryderyka Schillera. Zbiór, który najpierw ukazał się w dwóch tomach (1775 i 1777) kontynuował w 1800 roku Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher.

Gdy Heinrich Gottfried Koch otworzył teatr w Lipsku bardzo zainteresował się sztuką teatralną. W 1771 roku napisał pierwszą komedię Der dankbare Sohn (Wdzięczny syn), która podobnie jak komedia dla dzieci Der Edelknabe (1775) (Paź) odniosła wielki sukces w całych Niemczech. Te utwory jak również Ideen zu einer Mimik (Berlin 1785–86) utorowały mu drogę do objęcia stanowiska dyrektora Teatru Narodowego w Berlinie.
W grupie ówczesnych pisarzy, którzy wypowiadali swoje poglądy filozoficzne naśladując styl i wzór Gottholda Ephraima Lessinga, wyróżniał się dbałością o język i był najbardziej utalentowanym i najsumienniejszym. Poprzez pisma Über Handlung, Gespräch und Erzählung (1774) i Anfangsgründe[n] einer Theorie der Dichtungsarten (1783, przedmowę do niego napisał Friedrich Nicolai należy do ważniejszych prekursorów teorii literatury i nowoczesnej sztuki opowiadania1.

Dzieła (wybór)


  • Der dankbare Sohn . Leipzig, 1771.
  • Die Apotheke. Leipzig, 1772.
  • Der Edelknabe. Leipzig, 1774.
  • Der Philosoph für die Welt. Leipzig ; Berlin, 1775-1803.
  • Titus. Berlin, 1779.
  • Versuch einer Methode die Vernunftlehre aus platonischen Dialogen zu entwickeln. Berlin, 1780.
  • Anfangsgründe einer Theorie der Dichtungsarten. Berlin ; Stettin, 1783.
  • Ideen zu einer Mimik. Berlin, 1785-1786.
  • Herr Lorenz Stark. Berlin, 1801.

Literatura


  • Elschenbroich, Adalbert, Engel, Johann Jakob, w: Neue Deutsche Biographie tom 4 (1959), strona 504.
  • Alberti, Eduard; Kürschner, Joseph, Engel, Johann Jakob, w: Allgemeine Deutsche Biographie tom 6 (1877), strony 113-115.

Linki


Przypisy


  1. Christoph Blatter: Johann Jakob Engel. Wegbereiter der modernen Erzählkunst. 1993.