Bernhard Förster


Ludwig Bernhard Förster (także: Foerster; ur. 31 marca 1843 r. w Delitzsch; zm. 3 czerwca 1889 r. w San Bernardino (Paragwaj)) - niemiecki nauczyciel gimnazjalny, polityczny agitator i założyciel kolonii niemieckiej Neu-Germania w Paragwaju (wyznania ewangelickiego).

Genealogia


Ojciec Bernhard Förster (1799-1875), pastor; matka Rosine Wilhelmine Pauline z domu Spieß (1813-1889); - ożenił się z Elisabeth Nietzsche, siostrą filozofa Fryderyka Nietzschego (1844-1900).

Życiorys


Förster studiował germanistykę i języki klasyczne na uniwersytetach w Berlinie i Getyndze. Podczas studiów brał udział w dwóch wojnach, w 1866 r. przeciw Austrii i w 1870 r. przeciw Francji. Za waleczność został odznaczony Krzyżem Żelaznym.Po studiach pracował od 1871 r. w gimnazjum Friedrich-Gymnasium w Berlinie, jak również w szkole kształcącej nauczycieli rysunku Königliche Kunstschule zu Berlin. Z upływem lat zainteresował się muzyką, a zwłaszcza podziwiał kompozytora Richarda Wagnera (1813-1883) i wstąpił do towarzystwa Berliner Wagnerverein..

W kwietniu 1880 r. opublikował artykuł »Richard Wagner als Begründer eines deutschen Nationalstils« (Richard Wagner jako założyciel niemieckiego stylu narodowego), w którym przedstawił Wagnera jako odrodziciela staroniemieckiego stylu narodowego w sztuce i nie chodziło tylko o samą sztukę, ale także całe życie wraz z jego działalnością jako poety, pisarza i myśliciela. Kilka lat swojego życia Förster poświęcił badaniom myśli Wagnera. Według niego Wagner w swoich pismach i muzyce wskazał drogę Niemcom, którą powinni jak najszybciej podążyć.

Förster uważał Wagnera za najbardziej niemieckiego Niemca ze wszystkich Niemców, za przełomowego człowieka, którego poglądy jeszcze nie znalazły odpowiedniej uwagi w Niemczech. W środowisku zwolenników Wagnera został przywódcą w sporze z jego przeciwnikami. W 1883 r. opublikował pismo »Parsifal-Nachklänge. Allerhand Gedanken über Deutsche Cultur, Wissenschaft, Kunst, Gesellschaft« poświęcone wszystkim prawdziwym zwolennikom Wagnera. Drugie wydanie tego pisma ukazało się w 1886 r. pt. »Richard Wagner in seiner nationalen Bedeutung und seiner Wirkung auf das deutsche Kulturleben«.

Förster był także radykalnym antysemitą. W czasie tej antysemickiej działalności Förster ze znajomym Carlem Jungferem podczas jazdy wagonem konnym w 1880 r. obrażali swoimi antysemickimi wypowiedziami żydowskiego producenta likierów Edmunda Kantorowicza (1846-1904), wujka Gertrudy Kantorowicz (1876-1945). Pomimo, że Kantorowicz wyszedł z przedziału razem z innym Żydem ci podążyli za nimi i nadal ich prześladowali. Kantorowicz tego nie wytrzymał i uderzył Jungfera w twarz. Förster i Jungfer donieśli to na policję. Kantorowicz za takie niehonorowe postępowanie wyzwał ich na pojedynek (chociaż było to zabronione), ale ci uznali go za przeciwnika niegodnego satysfakcji. Sprawa stała się głośna, opisały ją gazety wydawane w języku polskim Gazeta toruńska i Orędownik, niemieckie Berliner Börsen-Courier czy Nationale Zaitung i inne. Sprawa zakończyła się dyscyplinarnym zwolnieniem obu nauczycieli, Förstera i Carla Jungfera ze szkoły. Förster jako oficer dodatkowo został także dyscyplinarnie zwolniony z wojska. Kantorowicz natomiast został skazany 30 sierpnia 1881 r. na miesiąc więzienia, co po apelacji zamieniono na grzywnę w wysokości 100 marek.

W 1881 r. Förster wydał książkę »Das Verhältnis des modernen Judentums zur deutschen Kunst« (Stosunek nowoczesnego judaizmu do niemieckiej sztuki), którą wzorował na eseju Wagnera »Das Judentum in der Musik« (1850, Judaizm w muzyce). Wprawdzie Wagner swój antysemicki pamflet wydał w 1869 r. w formie książki, ale z biegiem czasu jego stosunek do Żydów stawał się bardziej zachowawczy i w 1880 r. odmówił podpisania petycji przeciw Żydom, a wcześniej w 1874 r. nie zgodził się na zadedykowanie mu książki »Die semitische und die germanische Race im neuen deutschen Reich« (Semicka i germańska rasa w nowej Rzeszy niemieckiej) napisanej przez Ottomara Beta (1845-1913). Petycja skierowana była do kanclerza Rzeszy i jednocześnie premiera Otto von Bismarcka (1815-1898). Inicjatorami jej byli m.in. Karl Friedrich Zöllner (1834-1882), Max Liebermann von Sonnenberg (1848-1911) i Bernhard Förster, który w 1880 r. został członkiem organizacji Berliner Bewegung założonej przez Adolfa Stoeckera (1835-1909). We wspomnianym piśmie sformułowano twierdzenie, że najgorszym wrogiem niemieckiego narodu jest element żydowski, który ma całe państwo pod kontrolą. Największa część kapitału jest w rękach żydowskich, kosmopolityczne ideały miałyby odsunąć na bok "germański ideał honoru, wierność męską i prawdziwą pobożność". W celu "równouprawnienia ludu niemieckiego" petycja proponowała:

  1. ograniczenie imigracji z Rosji i Austro-Węgier,
  2. usunięcie Żydów ze służby państwowej i wojskowej, zwłaszcza urzędów sądowniczych i prawniczych,
  3. wzmocnienie nauczania religii w szkołach,
  4. uznanie żydowskich nauczycieli tylko w wyjątkowych przypadkach w uczelniach wyższych.
W całych Niemczech zorganizowano zbiórkę podpisów pod petycją i zebrano ich ponad 225.000. Wśród osób, które podpisały petycję byli m.in. Adolf Stoecker, Hans von Bülow (1830-1894), redaktor czasopisma Bayreuther Blätter Hans von Wolzogen (1848-1938).

W 1885 r. napisał, że niemiecki naród jest już tak chory, że niemożliwe jest dalsze życie w takim kraju i pozostaje jedynie emigracja. Już w 1883 r. odbył podróż do Paragwaju, aby zbadać możliwości założenia tam kolonii. W czerwcu tegoż roku dotarł do niemieckiej osady w San Bernardino i stwierdził, że właśnie Paragwaj najlepiej na to się nadaje. W 1885 r. wrócił do Niemiec i po paru miesiącach zakochał się w Elisabeth Nietzsche. W tym samym roku napisał książkę »Deutsche Kolonien im oberen Laplata-Gebiete mit besonderer Berücksichtigung von Paraguay«, w której dokładnie opisał cel założenia kolonii, zawarł też wskazówki jakie przedmioty kolonizatorzy powinni ze sobą zabrać. Najważniejszy był jednak zawarty w niej pogląd, że chodzi przede wszystkim o "nawrócenie i nowonarodzenie ludzkości, a przez to zabezpieczenie ludzkiej kultury". 15 lutego 1886 wyemigrował z żoną Elisabeth i grupą osób o podobnych poglądach do Paragwaju, gdzie w lipcu 1887 r. założył kolonię Neu-Germania. We wrześniu przebywało tam 40 rodzin (160 osób). Jednak nie nastąpił oczekiwany przez niego napływ kolonizatorów, a narastające problemy przytłoczyły go i 3 czerwca 1889 r. w hotelu w San Bernardino popełnił samobójstwo.

Po śmierci męża Elisabeth Förster-Nietzsche wydała w 1891 r. książkę »Dr. Bernhard Försters Kolonie Neu-Germania in Paraguay«, dzięki której sądziła, że uda jej się pozyskać środki na spłacenie długu kolonii i jej uratowanie. Plan ten się nie powiódł i w 1891 r. kolonia zbankrutowała. Elisabeth wróciła do Niemiec i postanowiła zająć się spuścizną literacką swojego zmarłego brata, Fryderyka Nietzschego.

Dzieła (wybór)


  • Quaestionis de Platonis Phædro pars prior. 1869.
  • De Platonis Phaedro. 1869.
  • Die griechische Sculptur im Dienste der Altaliden zu Pergamos. 1879.
  • Die bisherigen Ergebnisse der Ausgrabungen zu Pergamon. 1880.
  • Richard Wagner als Begründer eines deutschen Nationalstils mit vergleichenden Blicken auf die Kulturen und einer indogermanischen Nation. 1880.
  • Das Verhältniss des modernen Judenthums zur deutschen Kunst. 1881.
  • Deutsche Colonien in dem oberen Laplata-Gebiete mit besonderer Berücksichtigung von Paraguay. Ergebnisse eingehender Prüfungen, praktischer Arbeiten und Reisen, 1883–1885. 1886.
  • Ueber nationale Erziehung : ein Versuch. 1886.
  • Die deutsche Kolonie Neu-Germanien in Paraguay. Aufruf, Bedingungen und Rathschläge für Ansiedler. Nebst Karte der Kolonie. 1887.
  • Elisabeth Förster-Nietzsche: Dr. Bernhard Försters Kolonie Neu-Germania in Paraguay. 1891.

Literatura


  • Daniela Kraus: Bernhard und Elisabeth Försters Nueva Germania in Paraguay. Eine antisemitische Utopie. Univ. Diss, Wien 1999.
  • Clemens Escher: Kantorowicz-Affäre (1880), w: Wolfgang Benz (Hrsg.): Handbuch des Antisemitismus, Tom 4, Ereignisse, Dekrete, Kontroversen, Berlin/Boston 2001, s. 217.

Linki