Paul Schneider


Paul Schneider (ur. 29 sierpnia 1897 w Pferdsfeld; zm. 18 lipca 1939 w obozie koncentracyjnym Buchenwald) – niemiecki pastor i teolog ewangelicko-reformowany, członek Kościoła Wyznającego (Bekennende Kirche), pierwszy duchowny ewangelicki zamordowany za sprzeciw wobec reżimu nazistowskiego. Nazywany był „kaznodzieją Buchenwaldu” („Prediger von Buchenwald“).

Genealogia


  • Ojciec : Gustav-Adolf (1858–1926) z Wuppertal-Elberfeld, ksiądz ewangelicko-reformowany
  • Matka : Elisabeth Schnorr (1863–1914) z Düsseldorfu
  • Ożenił się : w 1930 z córką pastora Margarete Dieterich (ur. 1904) z Wildbergu
  • Dzieci : 5 synów Dieter (ur. 1927), Paul-Hermann (ur. 1930), Gerhard (ur. 1933), Karl-Adolf (ur. 1935), Ernst-Wilhelm (ur. 1937) i córka Eva-Maria (ur. 1929)

Życiorys


Paul Schneider urodził się 29 sierpnia 1897 w Pferdsfeld w paśmie górskim Hunsrück (Nadrenia-Palatynat) jako drugi z trzech synów pastora Gustava-Adolfa Schneidera i jego żony Elisabeth. Pierwsze 13 lat spędził w rodzinnej miejscowości, gdzie uczęszczał do szkoły ludowej, a potem do gimnazjum w Bad Kreuznach. Z powodu zapalenia stawów matki ojciec postanowił, że rodzina zamieszka w bardziej suchym klimacie. Na Wielkanoc 1910 ojciec został proboszczem w zborach w Hochelheim (Hüttenberg) i Dornholzhausen w Hesji. Od 1910 Paul kontynuował naukę w gimnazjum w Gießen. Krótko po wybuchu I wojny światowej, 8 września 1914, zmarła jego matka. 29 czerwca 1915 zdał maturę.

Zaraz po maturze zgłosił się do służby wojskowej. W listopadzie 1915 trafił na front wschodni, gdzie 16 marca 1916 został ranny, za co otrzymał Krzyż Żelazny II klasy. Po wyzdrowieniu ponownie wrócił na front, tym razem na zachodni. Tutaj przeżył bitwę pod Verdun. W 1918 awansował na podporucznika rezerwy.

Po zakończeniu wojny rozpoczął studia teologiczne w Gießen. Tam został członkiem chrześcijańskiego, ponadwyznaniowego związku studenckiego Gießener Wingolf. Jego krytyka zwyczaju picia alkoholu w Marburger Wingolf, do której również należał, prowadziła po roku do jego wystąpienia z organizacji. W 1921 ponownie został członkiem Gießener Wingolf, którym pozostał do końca życia. W trzecim semestrze studiował w Marburgu, a później w Tybindze, gdzie duży wpływ wywarł na niego Adolf Schlatter (1852–1938).

29 sierpnia 1921 zdał w Koblencji pierwszy egzamin teologiczny. Po kolejnym egzaminie w maju 1922 rozpoczął pracę w stalowniach w Aplerbeck i Hörde. We wrześniu 1922 zamieszkał u ojca w Hochelheim. 31 października 1922 został wikarym. Po zdanym drugim egzaminie kościelnym udał się do Berlina, gdzie od 1 listopada 1923 do 15 września 1924 pracował w tamtejszej Misji Miejskiej (Stadtmission) pod kierownictwem Ericha Schnepela (1893–1986). Końcem stycznia 1925 odbyła się w kościele ojca w Hochelheim jego ordynacja, po czym został kaznodzieją pomocniczym w Essen-Altstadt. 10 stycznia 1926 ojciec doznał udaru mózgu podczas nabożeństwa w Dornholzhausen i po trzech dniach zmarł.

4 września 1926 został wybrany na następcę ojca w Hochelheim i Dornholzhausen. W latach kryzysu światowego coraz bardziej w Niemczech dochodziła do głosu partia nacjonalistyczna NSDAP. Jeśli początkowo Paul Schneider był niezdecydowany, czego można oczekiwać po Adolfie Hitlerze (1889–1945), to po przejęciu władzy stało się dla niego jasne, że cele nacjonalistów nie da się pogodzić z wypowiedziami Biblii, jeśli nawet niektórzy chrześcijanie tego próbowali.

21 marca 1933 spotykał się nowy parlament (Reichstag). Z tej okazji powinny od 12.00 do 12.30 dzwonić wszystkie dzwony w całym kraju. Kiedy o 9 godzinie wiadomość ta dotarła do wsi, również jeden członek zboru w Hochelheim, uznał że także powinno to się odbyć w miejscowym kościele ewangelickim. Kościelne rozporządzenie w tej sprawie nie było uchwalone. Jeszcze przed południem przyszło 4 prezbiterów, aby przedyskutować tę kwestię i przeciwstawili się woli Schneidera, który był przeciwny temu poleceniu, uznając, że kościół ewangelicki nie jest kościołem państwowym i powinien zachować niezależność.

Ponieważ już w trakcie 1933 zostały nałożone pierwsze ograniczenia na Kościół – między innymi księża mieli troszczyć się o to, żeby żaden „Nie–Aryjczyk” nie brał udziału w nabożeństwach – powstał we wrześniu 1933 ewangelicki Związek Samopomocy Księży (Pfarrernotbund), który w maju 1934 przekształcony został w Kościół Wyznający (Bekennende Kirche). Wspólnie chciano przeciwstawić się wpływom nacjonalistów na Kościół. Paul Schneider szybko znalazł swoje miejsce w tej organizacji, a ponieważ był skonfliktowany z prezbiterami i wypowiadał się krytycznie w stosunku m.in. Josepha Goebbelsa (1897–1945) nie mógł zdaniem kierownictwa Kościoła dłużej pozostać w Hochelheim.

8 maja 1934 został proboszczem w zborze ewangelicko–reformowanym w Dickenschied i Womrath w Hunsrück, gdzie posługiwał do śmierci. Tutaj nadal prowadził antyfaszystowską działalność i z powodu wypowiedzi podczas pogrzebu członka Hitlerjungend został 13 czerwca 1934 pierwszy raz aresztowany. Ten areszt określany „prewencyjnym” trwał tydzień. Schneider wraz ze zborem zaraz na początku jego urzędowania przyłączyli się do Kościoła Wyznającego. Na drugim Synodzie Kościoła Wyznającego podjęto decyzję, że wszyscy pastorowie mają 17 marca 1935 wypowiedzieć się podczas nabożeństwa przeciw „rasistowsko-narodowemu światopoglądowi”. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zabroniło wygłoszenie takiej odezwy, a gestapo zażądało od wszystkich księży stosownego oświadczenia, czego Schneider odmówił i od 16 do 19 marca przebywał w areszcie w Kirchbergu.

29 marca 1936 miały miejsce wybory do Reichstagu. Paul Schneider i jego żona Margarete nie wzięli w nich udziału, ponieważ na karcie wyborczej można było zaznaczyć tylko „Tak”. Po tygodniu na budynku parafialnym ktoś napisał: „On nie wybierał! Ojczyzno? Narodzie, co powiesz?”. Napis ten został usunięty przez członków zboru. O poparciu jakim cieszył się w zborze świadczy też fakt, że dwóch nauczycieli, ojców rodzin, którzy agitowali przeciw Kościołowi Wyznającemu i swoje dzieci chcieli konfirmować w pobliskim niemiecko-chrześcijańskim zborze w Gemünden, zostali przez prezbiterium Womrath pozbawieni praw kościelnych. To stało się powodem jego kolejnego aresztowania i od 31 maja do 24 czerwca 1937 przebywał w więzieniu gestapo w Koblencji. Po zwolnieniu otrzymał nakaz opuszczenia Nadrenii. Z powodu zlekceważenia tej decyzji został 3 października 1937 ponownie aresztowany i 28 listopada skierowany do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie.

Tam wykonywał prace przymusowe, m.in. przy budowie dróg. Gdy podczas apelu 20 kwietnia 1938, z okazji urodzin Adolfa Hitlera (1889–1945), nie zdjął czapki podczas wciągania flagi ze swastyką i jako uzasadnienie podał: „Tego symbolu zbrodni nie pozdrowię”, został publicznie pobity i wtrącony do karceru. Pomimo dalszych maltretowań nie zrezygnował z głoszenia Ewangelii i dla współwięźniów stał się „kaznodzieją Buchenwaldu”. W Niedzielę Wielkanocną pomimo silnych bólów wołał z celi do zgromadzonych na placu apelowym: „Koledzy, słuchajcie mnie. Tu mówi ksiądz Paul Schneider. Tutaj będzie się torturować i mordować. Tak mówi Pan: „Jestem zmartwychwstaniem i życiem!”” Więcej nic nie powiedział, gdyż kolejne bicie pałkami zmusiło go do zamilknięcia.

Przez ponad rok przebywał w karcerze i katowany był przede wszystkim przez Martina Sommera (1915–1988), który pomimo okrutnych zbrodni, których się dopuścił, nie poniósł adekwatnej kary. Paul Schneider wycieńczony torturami, kilka razy był w więzieniu podleczony, na tyle, aby znosić kolejne tortury. W końcu został zamordowany przez lekarza obozowego Erwina Ding-Schulera (1912–1945) przez przedawkowanie leku nasercowego strofantyny. Poinformowano żonę o jego śmierci i zezwolono jej na przetransportowanie zwłok do Dickenschied, gdzie 21 lipca 1939 pod nadzorem gestapo i z udziałem ok. 1000 żałobników, w tym 200 księży z całych Niemiec, przeważnie w togach, odbyły się uroczystości pogrzebowe.

Literatura


  • Wolfgang Benz: Schneider, Paul Robert w Neue Deutsche Biographie (NDB). Tom 23, Duncker & Humblot, Berlin 2007, ISBN 978-3-428-11204-3, s. 304 f. (online).

Linki