Robert Walser


Robert Walser (ur. 15 kwietnia 1878 w Biel; zm. 25 grudnia 1956 w Herisau) – szwajcarski pisarz należący do prekursorów literackiej moderny i do najważniejszych niemieckojęzycznych autorów XX wieku. (wyznanie ewangelicko-reformowane)

Genealogia


Ojciec Adolf, introligator i kupiec; matka Elisa z domu Marti; – kawaler.

Życiorys


Robert Walser pochodził z wielodzietnej rodziny. W latach 1884–92 uczył się w Biel, od 1892 do 1895 w Berneńskim Banku Kantonalnym, w latach 1895–96 pracował w Stuttgarcie w wydawnictwie Union Deutsche Verlagsgesellschaft, a później do 1905 r. piastował różne posady m.in. w Zurychu, Thun, Monachium, Täuffelen, Winterthur i Wädenswil. Od 1905 do 1913 r. przebywał częściowo z bratem Karlem (1877–1943) przede wszystkim w Berlinie i w 1905 r. uczył się zawodu kamerdynera na zamku w Dąbrowie koło Opola. W 1913 r. wrócił do Biel, gdzie mieszkał i pisał w hotelu Blaues Kreuz. W 1921 r. przeprowadził się do Berna i przez krótki okres był tam miejskim archiwistą. Po kryzysie psychicznym w 1929 r. udał się sam do zakładu psychiatrycznego w Waldau koło Berna. W 1933 r. przeniesiono go do placówki leczniczej w Herisau, gdzie zrezygnował z pisarstwa. Od 1936 do śmierci odwiedzał go pisarz Carl Seelig (1894–1962), który od 1944 r. był jego prawnym opiekunem.

Robert Walser zmarł na zawał serca 25 grudnia 1956 w Herisau podczas spaceru.

Twórczość


Robert Walser opublikował między 1898 a początkiem lat 30-tych w różnych gazetach i czasopismach 15 książek, ponad 1.000 tekstów prozą, wierszy i sztuk dramatycznych. Dzięki pośrednictwu Josepha Victora Widmanna (1842–1911) opublikował anonimowo w 1898 r. pierwsze wiersze w berneńskiej gazecie Der Bund. Uwagę zwrócił na niego Franz Blei (1871–1942) i wprowadził go do kręgu autorów secesyjnych skupiających się wokół czasopisma Die Insel w Monachium, do którego należeli m.in. Frank Wedekind (1864–1918), Max Dauthendey (1867–1918) i Otto Julius Bierbaum (1865–1910). W czasopiśmie tym ukazały się m.in. jego baśniowe minidramaty Aschenbrödel i Schneewittchen (1901). Pierwsza powieść Walsera Fritz Kocher's Aufsätze, będąca fikcyjnymi notatkami pewnego ucznia, ukazała się w 1904 roku. Większe zainteresowanie zbudziły powstałe w Berlinie powieści o zabarwieniu autobiograficznym. Chwalili je m.in. Robert Musil (1880–1942) i Kurt Tucholsky (1890–1935). Tematem ich był stosunek artystycznej i praktycznej działalności (Geschwister Tanner 1907), służenia i panowania (Der Gehülfe 1908) oraz edukacji i odrzucenia (Jakob von Gunten 1909). Walser uważany jest za mistrza małej prozy, w której łączył elementy autobiograficzne i fikcyjne oraz w okresie berlińskim zajmował się życiem kulturalnym wielkiego miasta. Pisarze tacy jak Hermann Hesse (1877–1962), Walter Benjamin (1892–1940) i Franz Kafka (1883–1924) zaliczali go do swoich ulubionych autorów.

W Biel Robert Walser napisał liczne drobne pisma, które ukazały się w różnych czasopismach w Niemczech i Szwajcarii, jak również wybrane z nich znalazły się w publikacjach Kleine Dichtungen (1915), Prosastücke (1917), Kleine Prosa (1917), Poetenleben (1918) i Seeland (1919). W czasie pobytu w Bernie zradykalizował się jego styl. Z tego czasu pochodzi 526 tzw. "mikrogramów" (trudnych do odszyfrowania drobnych pism napisanych ołówkiem) tzn. projektów wierszy, kawałków prozy i jedna cała powieść (Der Räuber). Pisma te odczytane zostały dopiero po jego śmierci i opublikowane po 1970 roku. Okres berneński należał do jego najbardziej produktywnych czasów, ale wydał w tym czasie jedynie książkę Die Rose (1925). Większość tekstów ukazała się jedynie w gazetach, jeśli oczywiście zostały opublikowane lub zaginęła, podobnie jak powieść Theodor. Nieznane dotychczas teksty zostały w latach 1985–2000 rozszyfrowane przez Bernharda Echte (ur. 1958) i Wernera Morlanga (1949–2015) wydane w sześciu tomach Aus dem Bleistiftgebiet.

Dzieła (wybór)


  • Fritz Kochers Aufsätze. 1904.
  • Geschwister Tanner. 1907 (Rodzeństwo Tanner, przekład Małgorzata Łukasiewicz, 1984).
  • Der Gehülfe. 1908 (Willa pod Gwiazdą Wieczorną, przekład Teresa Jętkiewicz, 1972).
  • Jakob von Gunten. 1909 (Jakob von Gunten, przekład Małgorzata Łukasiewicz, 1988).
  • Gedichte. 1909.
  • Aufsätze. 1913.
  • Geschichten. 1914.
  • Kleine Dichtungen. 1914.
  • Prosastücke. 1916.
  • Der Spaziergang. 1917.
  • Kleine Prosa. 1917.
  • Poetenleben. 1917.
  • Komödie. 1919.
  • Seeland. 1920.
  • Die Rose. 1925.
  • Der Räuber. 1925, (publikacja 1972).
  • Große kleine Welt. 1937.
  • Vom Glück des Unglücks und der Armut. 1944.
  • Stille Freuden. 1944.
  • Dichterbildnisse. 1947.
  • Dichtungen in Prosa. 5 tomów, 1953–1961.
  • Unbekannte Gedichte. 1958.
  • Aus dem Bleistiftgebiet
    • Tom 1: Mikrogramme 1924/25. 1985.
    • Tom 2: Mikrogramme 1924/25. 1985.
    • Tom 3: Räuber-Roman, Felix-Szenen. 1986.
    • Tom 4: Mikrogramme 1926/27. 1990.
    • Tom 5: Mikrogramme 1925/33. 2000.
    • Tom 6: Mikrogramme 1925/33. 2000 ( Mikrogramy, przekład: Małgorzata Łukasiewicz, Łukasz Musiał, Aleksander Żychliński, 2012).
  • Mikrogramme. 2011.
  • Im Bureau. 2011.
  • Der kleine Tierpark. 2014.

Literatura


  • Carl Seelig: Wanderungen mit Robert Walser. 1957.
  • Catherine Sauvat: Vergessene Welten. Biographie zu Robert Walser. Bruckner und Thünker, Köln 1993, ISBN 3-905208-01-6.
  • Bernhard Echte: Robert Walser. Sein Leben in Bildern und Texten. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-518-41860-4.
  • Jürg Amann: Robert Walser. Eine literarische Biographie in Texten und Bildern. Diogenes, Zürich 2006, ISBN 3-257-06553-1.
  • Małgorzata Łukasiewicz: Robert Walser. Warszawa: Czytelnik, 1990. ISBN 8307015766.

Linki