Thomas Murner


Thomas Murner (ur. 24 grudnia 1475 Oberehnheim; zm.przed 23 sierpnia 1537 w Oberehnheim) – alzacki franciszkanin, poeta i satyryk, humanista i wybitny oponent Marcina Lutra (1483–1546) w początkowym okresie Reformacji.

Genealogia


  • Ojciec : Matthäus (zm. 1506), prokurator w Strasburgu
  • Matka : Ursula Studeler
  • Rodzeństwo : 3 braci

Życiorys


Z powodu przebytej w dzieciństwie choroby i wątłego zdrowia Thomas Murner został przeznaczony do stanu duchownego. Chodził do szkoły klasztornej franciszkanów w Strasburgu, w wieku 15 lat wstąpił do zakonu i w 1494 otrzymał święcenia kapłańskie. Od 1494 studiował na uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim, gdzie jego nauczycielem był Jakob Locher (1471–1528). W 1498 uzyskał tytuł magistra artium siedmiu sztuk wyzwolonych. Następnie kontynuował studiowanie poezji antycznej, nauk przyrodniczych i teologii na uniwersytetach w Kolonii (1498), Krakowie (1499/1500), Pradze i Wiedniu. W Krakowie uzyskał tytuł bakałarza teologii. W piśmie Hexenhammer (1847, Młot na czarownice) zajmował się aktualną wówczas problematyką czarownic. Również inne wczesne pisma, m.in. Invectiva contra astrologos (1499), którego tematem była wojna szwabska, potwierdzają jego zainteresowanie współczesnymi mu wydarzeniami, co uczyniło go w okresie Reformacji publicystycznym orędownikiem strony katolickiej.

Od 1501 żył ponownie w zakonie w Strasburgu. Na tle planowanego przez Sebastiana Branta (1457–1521), Johannesa Geilera von Kaysersberga (1445–1510) i Jakoba Wimpfelinga (1450–1528) gimnazjum humanistycznego stwarzającego konkurencję do szkoły franciszkanów rozpoczął listowną, potem publiczną waśń z Wimpfelingiem, którego pismo Germania atakował w Germania nova (1502).

W 1505 cesarz Maksymilian I nadał mu tytuł „poeta laureatus”. Kiedy w 1506 na uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim został licencjatem i doktorem teologii wziął udział w zgromadzeniu kapituły generalnej zakonu w Rzymie. W 1509 opierając się na autorytecie Ojców Kościoła opowiadał się za chrześcijańskim humanizmem. Jego pierwszy tekst w języku niemieckim Von den fier ketzeren Prediger ordens (O czterech kacerskich kaznodziejach zakonu) powstał w Bernie w 1509, gdzie został przeniesiony do tamtejszego klasztoru jako nauczyciel teologii i filozofii, aby śledzić osławiony proces dominikanina Johanna Jetzera (1483–ok. 1515) i trzech innych dominikanów, którzy zostali oskarżeni i spaleni z powodu twierdzenia, że również Maria obciążona była grzechem pierworodnym.

Przez krótki czas był gwardianem w Spirze (Speyer, 1510) i w Strasburgu od lipca 1513 do kwietnia 1514. W latach 1511–13 działał jako kaznodzieja i nauczyciel teologii i filozofii w zakonie we Frankfurcie nad Menem. W 1515 przez krótki czas uczył w Trewirze (Trier), gdzie jako pierwszy prowadził wykłady w języku niemieckim. W tym samym roku przeniósł się do Strasburga, gdzie ukazało się jego niemieckie tłumaczenie Aeneis (Eneida) Wergiliusza. W 1518 immatrykulował na fakultet prawniczy w Bazylei i w 1519 został doktorem obu praw. Jego niemieckie tłumaczenie Institutiones (1519) stanowi początek powstawania niemieckiego języka prawniczego.

Nawiązując do tematów i materiałów swoich kazań napisał w 1509 kilka rymowanych satyr moralnych, które zaliczają się do najwybitniejszych niemieckich poematów satyrycznych. W tradycji Sebastiana Branta i Johanna Geilera von Kaysersberga występował w masce błazna-egzorcysty i pisarza cechu oszustów, aby przed ludźmi swojego czasu trzymać lustro samopoznania (Narrenbeschwörung (Błagania błaznów), Schelmenzunft (Cech szelm), oba 1512). W Geuchmat (1519) i Mühle von Schwindelsheim und Gredt Müllerins Jahrzeit (1515) napiętnuje głupotę zwariowanych gachów i rozwiązłych kobiet. Ciągle w nowych wariantach szkicował panoramę porządku społecznego, którego system wartości rozpustnego i interesownego błazna i oszusta jest wynaturzony. Żaden stan, duchowne czy świeckie instytucje nie uniknęły jego satyrycznych ataków.

Chociaż znał i krytykował kościelne kryteria, to w Reformacji widział błędną drogę. Ze Strasburga, gdzie działał ponownie w klasztorze franciszkanów, wszczął w 1520 kampanię skierowaną przeciw Marcinowi Lutrowi (1483–1546). Do tego celu wykorzystał ulotki pisane w języku niemieckim jako instrument antyluterańskiej propagandy. Owocem walki przeciw Reformacji było najlepsze jego dzieło literackie, satyra Von dem großen Lutherischen Narren (1522, O wielkich luterańskich błaznach), które kilka dni po ukazaniu zostało zakazane przez radę miasta Strasburga. Po bezskutecznej próbie znalezienia w 1523 wsparcia u angielskiego króla Henryka VIII musiał w 1524 opuścić Strasburg, gdzie zwyciężyła Reformacja i nastąpiło rozwiązanie zakonu franciszkanów. Wyjechał do Oberehnheim, skąd w świeckim ubiorze uciekał przed zbuntowanymi chłopami w czasie wojny chłopskiej w 1525. Do 1529 żył w Lucernie, gdzie zyskał uznanie jako ksiądz miejski i rzecznik obrony katolicyzmu. Również tu w kazaniach, ulotkach i satyrach prowadził spór wyznaniowy z Ulrichem Zwingli (1484–1531) i reformatorami szwajcarskimi. W czasie dysputy w Argowi w 1526, której akta opublikował w 1527, reprezentował razem z Janem Eckiem (1486–1543) i Johannem Fabri (1478–1541) stanowisko starowierców, które przedstawił w kazaniu Die gottesheilige Messe von Gott allein erstiftet (Święta msza ustanowiona przez Boga, 1528). Kiedy w negocjacjach o pierwszym pokoju w Kappel (1529) strona protestancka żądała jego ekstradycji, aby uniknąć sądu w Bazylei, opuścił Lucernę. Przelotnie przebywał w Heidelbergu i od 1530 działał aż do śmierci jako duszpasterz w Oberehnheim.

Dzieła (wybór)


  • Invectiva contra Astrologos, 1499.
  • Germania Nova, 1502.
  • Chartoludium logicæ, 1507.
  • Von den vier Ketzern, 1509.
  • Doktor Murner Narrenbeschwörung, 1512.
  • Der Schelmen Zunft, 1512.
  • Ein andächtig geistliche Badenfahrt 1514, 1515.
  • Die Mühle von Schwindelsheim, 1515.
  • Eine christliche und brüderliche Ermahnung, 1520.
  • An den großmächtigsten Adel deutscher Nation, 1520.
  • Von dem großen Lutherischen Narren, 1522.
  • Ob der König von England ein Lügner sei oder der Luther, 1522.
  • Marcii Antonii Sabellici History von anbeschaffnere Welt, 1534/1535 (tłumaczenie historii świata Marcusa Antoniusa Cocciusa Sabellicusa).

Literatura


  • E. Martin: Murner, Thomas w Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Tom 23, Duncker & Humblot, Leipzig 1886, s. 67–76.
  • Peter Ukena: Murner, Thomas w Neue Deutsche Biographie (NDB). Tom 18, Duncker & Humblot, Berlin 1997, ISBN 3-428-00199-0, s. 616–618 (online).
  • Rainald Fischer: Murner, Thomas w Historisches Lexikon der Schweiz.

Linki