Werner Elert


Werner Elert (ur. 19 sierpnia 1885 r. w Heldrungen (wówczas Saksonia, a obecnie Turyngia); zm. 21 listopada 1954 r. w Erlangen) - niemiecki teolog luterański.

Genealogia


Ojciec August Elert (1851-1916), kupiec w Lunden (Holsztyn), pochodzący z pomorskiej rodziny chłopskiej; matka Friederike Graf (1851-1933); - ożenił się w 1912 r. z Annemarie (ur. 1892), córką radcy kościelnego Georga Frobößa (1854-1917) we Wrocławiu (wówczas niem. Breslau), który miał istotne zasługi w ponownym zjednoczeniu Immanuel-Synode z Altpreußische Evangelisch-Lutherische Kirche (1904) i utworzeniu zjednoczenia luterańskich wolnych Kościołów; dzieci 2 synów, obaj zginęli na wojnie i córka.

Życiorys


Elert uczęszczał do gimnazjum realnego w Hamburgu-Heimfeld i do gimnazjum w Husum. W latach 1906-1912 studiował teologię, filozofię, historię psychologię i prawoznawstwo na uniwersytetach we Wrocławiu, Erlangen i Lipsku. W Erlangen doktoryzował się najpierw z filozofii, a później z teologii.

Po krótkiej działalności jako pastor, kapelan polowy i od 1919 r. jako dyrektor seminarium we Wrocławiu został w 1923 r. profesorem zwyczajnym historii Kościoła , a od 1932 teologii systematycznej w Erlangen, gdzie pracował do emerytury w 1953 roku. W tym czasie odrzucił powołania na uniwersytety w Münster (1927) i Getyndze (1936).

Elert napisał w 1933 r. razem z Paulem Althausem (1888-1966) w imieniu Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Erlangen opinię dotyczącą tzw. paragrafu aryjskiego w Kościele (»Theologisches Gutachten über die Zulassung von Christen jüdischer Herkunft zu den Ämtern der Deutschen Evangelischen Kirche«).

Wprawdzie Helmut Thielicke (1908-1986) pisze w swojej książce »Zu Gast auf einem schönen Stern« (1987), że Elert napominał i wzywał studentów mieszkających do wierności Firerowi, ale z drugiej strony dystansował się od nacjonalistów i Deutsche Christen (DC) (pol. Niemieccy Chrześcijanie). Przez lata opierał się naciskom, aby wstąpił do NSDAP lub przynajmniej do Deutsche Christen. Chronił też studentów teologii przed działaniami gestapo.

Elert razem z Althausem był w 1934 r. sygnatariuszem Ansbacher Ratschlag (Rada z Ansbach), który odrzucał pojmowanie teologii objawienia reprezentowane przez Karla Bartha (1886-1968) i sygnatariuszy Barmer Theologische Erklärung (Deklaracja z Barmen).

W swojej pracy akademickiej wywierał inspirujące i kształtujące działania i przyczynił się zdecydowanie do tego, że fakultet teologiczny w Erlangen stał się znanym poza granicami Niemiec ośrodkiem nowoluterańskiej teologii. Elert należał do różnych naukowych komisji m.in. do weimarskiej komisji wydającej pisma Marcina Lutra (1483-1546) (niem. Weimarer Ausgabe der Werke Luthers (WA)). Brał aktywny udział w ruchu ekumenicznym Faith and Order i był czołowym członkiem teologicznej komisji Światowej Federacji Luterańskiej (niem. Lutherischer Weltbund).

Działalność literacka Elerta znalazła wyraz w 4 wielkich dziełach, z których każde przedstawia pewną sumę historycznych badań i jednocześnie znaczące koncepcje myślowe, a oprócz tego obfitość oryginalnych jednostkowych badań. We wszystkich chodzi o nowe wykorzystanie istoty chrześcijaństwa ewangelicko-reformowanego i luterańskiego, wykazanie ich historyczno-tworzącej siły w omawianiu kultury powszechnej i w historii prądów intelektualnych oraz korzyści jakie niosą dla teraźniejszości. W swoich ostatnich latach zwracał się coraz bardziej ku badaniom patrystycznym. Jednak nie udało mu się dokończyć obszernego dzieła na ten temat.

Dzieła (wybór)


  • Rudolf Rocholls Philosophie der Geschichte. 1910.
  • Prolegomena der Geschichtsphilosophie : Studie zur Grundlegung der Apologetik. 1911.
  • Irrwege bei der Verteidigung des Glaubens. 1920.
  • Dogma, Ethos, Pathos : Dreierlei Christentum. 1920.
  • Morphologie des Luthertums. 2 tomy, 1931/1932.
  • Karl Barths Index der verbotenen Bücher. 1935.
  • Schrift und Bekenntnis. 1936.
  • Der christliche Glaube : Grundlinien der lutherischen Dogmatik. 1940.
  • Abendmahl und Kirchengemeinschaft in der Alten Kirche hauptsächlich des Ostens. 1954.

Literatura


  • Friedrich Wilhelm Bautz: Elert, Werner. W: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Tom 1, Bautz, Hamm 1975, s. 1486-1487.
  • Ernst Kinder: Elert, Werner. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). Tom 4, Duncker & Humblot, Berlin 1959, ISBN 3-428-00185-0, S. 438.

Linki