Siegmund von Hausegger


Siegmund von Hausegger (ur. 16 sierpnia 1872 w Grazu; zm. 10 października 1948 w Monachium) – austriacki kompozytor i dyrygent. Stał się znany przede wszystkim jako interpretator dzieł nowej szkoły niemieckiej (niem. Neudeutsche Schule) i Antona Brucknera. Jako jeden z pierwszych dyrygentów konsekwentnie propagował oryginalne wersje symfonii Brucknera. Kierował między innymi prapremierą oryginalnej Symfonii nr 9 (1932) i nr 5 (1935) oraz pierwszym komercyjnym wykonaniem Symfonii nr 9. (wyznanie katolickie)

Sigmund von Hausegger, Kapellmeister MET DP72104
Siegmund von Hausegger.
Źródło: Wikimedia Commons


Genealogia

  • Ojciec: Friedrich (1837–1899), muzykolog;
  • Matka: Hedwig z domu Goedel (1842–1919);
  • Żona: 1)od 1903 śpiewaczka Hertha (1873–1913), córka kompozytora Alexandra Rittera (1833–96)i Franziski Wagner (1829–95, wnuczki brata Richarda Wagnera, 1813–1883), 2) od 1916 Hella (1877–1956), córka pruskiego generała Waltera Bronsart von Schellendorffa (zm. 1914) i Harriet Donner;
  • Dzieci: z pierwszego małżeństwa syn Fritz (ur. 1912), muzyk, a z drugiego córka Veronika.

Życiorys i twórczość

Urodzony 16 sierpnia 1872 w Grazu Siegmund von Hausegger był synem muzykologa Friedricha Edlera von Hauseggera (1837–1899) i jego żony Hedwig z domu Goedel (1842–1919). Ojciec był zwolennikiem pism muzyczno–estetycznych Richarda Wagnera i wcześnie opowiadał się za „rasową muzykologią”. Pierwsze lekcje gry na fortepianie Siegmund otrzymał od matki, później uczył się gry na rogu i skrzypcach, a dodatkowo gry na organach. Ojciec wcześnie zapoznał go z muzyką Wagnera i przez całe życie pozostał jego wielkim wielbicielem. Na uniwersytecie w rodzinnym Grazu studiował literaturę, filozofię, historię i naukę o sztuce. Dalszą edukację muzyczną Siegmunda von Hauseggera zajęli się Erich Wolf Degner, Karl Pohlig i Martin Plüddemann.

W 1902 roku Siegmund von Hausegger ożenił się w Wiedniu ze śpiewaczką Herthą Ritter (1873–1913), córką kompozytora Alexandra Rittera i wnuczką brata Richard Wagnera. Hertha zmarła 15 stycznia 1913 roku po urodzeniu w Hamburgu 19 grudnia 1912 syna Friedricha. W 1916 roku Hausegger ożenił się z Hellą Bronsart von Schellendorff (1877–1956), z którą miał córkę Veronikę.

Jako dyrygent pracował w Grazu, Monachium, Frankfurcie nad Menem i Hamburgu. Od 1920 był pierwszym dyrygentem w zespole Filharmoników Monachijskich i prezydentem Monachijskiej Akademii Muzycznej, w której też uczył. Do jego uczniów zaliczali się Karl Marx, Eugen Jochum i Karl Höller.

W okresie Trzeciej Rzeszy zamiłowanie Siegmunda von Hauseggera do muzyki Wagnera, Franciszka Liszta i Brucknera było zgodne z nacjonalistyczną polityką kulturalną. Był też sygnatariuszem napisanego przez Hansa Knappertsbuscha (1888–1965) i podpisanego także przez Hansa Pfitzner (1869–1949) i Richarda Straussa (1864–1949) pisma „Protest der Richard-Wagner-Stadt München”, w którym odpierana była dokonana przez Tomasza Manna w ostrych słowach krytyka Ryszarda Wagnera. Otwarty list Hauseggera w tej sprawie zaostrzył ataki na Manna w nazistowskich Niemcach i przyczynił się do decyzji pisarza dotyczącej emigracji.[1] Później Hausegger określił swój udział w proteście jako największy błąd w życiu. Od 1934 roku należał do rady przywódczej Izby Muzyki Rzeszy (Reichsmusikkammer). W listopadzie 1934 roku kierował monachijskimi koncertami propagandowymi SS, gdzie zaprezentował utwory Wagnera i Brucknera. Z okazji odsłonięcia przez Adolfa Hitlera popiersia Brucknera w budynku Walhalla w Ratyzbonie 1937 roku dyrygował Symfonią nr 8 Brucknera.[2] W 1938 roku Hausegger wzywał, jako urodzony Austriak, do narodowej akceptacji dokonanej przez Niemcy aneksji Austrii jako „prawdziwy czyn pokojowy Führera” i ratunek „przed zniewoleniem”.[3] Z okazji 70 rocznicy urodzin otrzymał w 1942 roku od Adolfa Hitlera Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft (medal Goethego w dziedzinie nauki i sztuki). Mimo to, niemiecko-narodowy, ale nie narodowosocjalistyczny muzyk był narażony na ciągłe oskarżenia i groźby związane z jego odmową przystąpienia do NSDAP. I tak w 1933 roku Siegmund Hausegger został zrzucony przez członków SA z podium po odmówieniu wykonania w środku przedstawienia pieśni Horst-Wessel-Lied (pol. Pieśń Horsta Wessela; także Die Fahne Hoch, pol. Chorągiew wznieś). Ostrzegano go przed aresztowaniem przez gestapo. W tych okolicznościach ustąpił już w 1934 roku z posady prezydenta Akademii Muzycznej, a w 1938 ze wszystkich pozostałych stanowisk.

Siegmund von Hausegger zmarł 10 października 1948 w Monachium.


Dzieła (wybór)

Opery

  • Helfried, opera w 1 akcie (libretto: Siegmund von Hausegger; prapremiera 23 marca 1893 w Grazu)
  • Zinnober, fantazja humorystyczna w 3 aktach (libretto: Siegmund von Hausegger według E.T.A. Hoffmann; prapremiera 19 czerwca 1898 w Monachium)

Utwory orkiestrowe

  • Dionysische Phantasie, poemat symfoniczny (1896)
  • Barbarossa, poemat symfoniczny (1898/99)
  • Wieland der Schmied, poemat symfoniczny (1904)
  • Natursinfonie na chór i orkiestrœ według Proömion Johanna Wolfganga von Goethego (1911)
  • Aufklänge, wariacje symfoniczne na temat piosenki dla dzieci Schlaf, Kindchen, schlaf (1919)

Muzyka wokalna

  • 3 Hymnen an die Nacht według Gottfrieda Kellera na baryton i orkiestrę (1902)
  • 2 pieśni według Gottfrieda Kellera i Friedricha Hebbela na tenor i orkiestrę (1902/08)
  • Requiem według Friedricha Hebbela na ośmiogłosowy chór mieszany (1907)
  • Der arme Kunrad na czterogłosowy chór męski (1908)
  • Morgensegen na chór mieszany, tenor solo, orkiestrę i organy (1925)

Muzyka kameralna

  • Kwartet fortepianowy (ok. 1890)

Pisma

  • Alexander Ritter. Ein Bild seines Charakters und Schaffens (1907)
  • Betrachtungen zur Kunst. Gesammelte Aufsätze (1921)
  • Anton Bruckner. Wissenschaftliche und künstlerische Betrachtungen zu den Originalfassungen (ok. 1930)

Literatura


Linki


Przypisy


  1. Hans Rudolf Vaget: Kapitel 13: Musik in München: Kontext und Vorgeschichte des „Protest der Richard-Wagner-Stadt München“.
  2. Fred K. Prieberg: Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945, s. 2 707.
  3. Fred K. Prieberg: Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945, s. 2 707; także: Ernst Klee: Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-10-039326-5, s. 223.

Licencja Creative Commons
Ten artykuł jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.